De Antwerpse Scheldekaaien waren historisch en ruimtelijk altijd erg bepalend voor de stad. Ze zijn vlak tegen het stadscentrum gelegen en benemen een strook van 6,7 x 0,1 km. De stad bereidt een omvangrijk heraanlegplan voor. De heraanleg vervult een hefboomfunctie in de realisatie van het Ruimtelijk Structuurplan Antwerpen. De voorbereiding gaat gepaard met een ambitieus participatietraject.

In hun huidige gedaante dateren de Antwerpse kaaien van het einde van de 19de eeuw. Het stadsbestuur liet de Schelde toen rechttrekken van de Hobokense Polder in het zuiden tot het Droogdokkeneiland in het noorden. Een traumatiserende ingreep, delen van de binnenstad werden onteigend en gesloopt om de industriële havenactiviteit te laten groeien. De woonstad raakte tegelijk afgesloten van de kaaien.

Tanende havenactiviteit

Toen de haven na WOII uitbreidde, schoof de maritieme activiteit op naar het noorden. De pakhuizen liepen leeg, de kaaien raakten verwaarloosd. Het werd een niemandsland. Geleidelijk nam het publiek de zone in gebruik als parking, uitlaatzone voor de hond, maar ook om een frisse neus te halen of de stadsdrukte te ontlopen. Vandaag biedt de leegte ook plaats aan circussen en evenementen.

Fraaie kaaiweg

In 1978 verrees de betonnen waterkeringsmuur van 1,35 m langs de kaaien. Het was een beschermende maatregel van het Vlaamse Sigmaplan. De kaaiweg kreeg een fiets- en wandelpad en werd verfraaid. Het gebouwenfront veranderde van aanzien, een golf van renovaties deed de verkommerde panden wijken voor gedurfde nieuwbouw en luxeappartementen. Ook sociale woningcomplexen kregen een nieuw kleedje.

Stad aan de Stroom

In 1990 lanceerde de stad een architecturale ideeënwedstrijd voor het Eilandje, Nieuw-Zuid en de kaaien. Het project ‘Stad aan de Stroom’ trok de aandacht van internationale stedenbouwkundigen, maar het bloeide dood. Het Eilandje kreeg jaren later wel zijn eerste stadsvernieuwingsprojecten: het Willemdok (jachthaven), het Felixarchief, het Museum aan de Stroom. Vanaf 2003 investeerde de stad ook in een overgangszone tussen land en water. Ze bouwde ter hoogte van het historisch centrum een cruise terminal en renoveerde de vlottende veersteiger aan het Steenplein.