Werkzaamheden Automatische rechtentoekenning 2022

Automatische Rechtentoekenning 

Voor de verdere verkenning van het thema automatische rechtentoekenning besloot de werkgroep op zoek te gaan naar één specifiek sociaal recht. Basis voor deze zoektocht werd de lijst met 14 focusrechten uit Stad Gent, rechten waarvan de uitputting het grootste effect heeft op de doelgroep, aangevuld met 4 andere rechten. Voor elk van deze rechten werd onderzocht wat de financiële impact is voor een begunstigde, of het gaat om een sleutelrecht, dat de toegang tot andere rechten opent, welke de stakeholders zijn in een automatisering, of er al data beschikbaar is en wat de mate van onderbescherming is, de zgn. non-take-up. 

Bovenstaande zoektocht en afwegingen leverde ons de thema’s leefloon, huurpremie en winterpremie voor gas en elektriciteit op. Deze 3 rechten werden in intensieve verkenningstrajecten, de zogenaamde sprints, verder onder de loep genomen. In drie sprintgroepjes werd met specialisten ingezoomd op de specifieke uitdagingen bij het automatiseren van elk van deze rechten: wat staat een automatische toekenning in de weg, welke zijn de precieze deeluitdagingen, wat werd al gedaan in het kader van automatisering, wat is de rol van regelgeving hierin, welke data is voorhanden, wie zijn mogelijke stakeholders en wat is de budgettaire impact van de oplossing voor rechthebbenden en de toekennende overheid. Op basis van al deze criteria werd besloten om het thema Leefloon verder uit te diepen.

Leefloon 

Sinds het voorjaar 2021 onderzoekt de werkgroep automatische rechtentoekenning hoe de toekenning van het leefloon (in grote mate) kan geautomatiseerd worden. Daarom werd afgesproken de haalbaarheid van zes deelaspecten met betrekking tot die automatisering te onderzoeken: 

• De inzetbaarheid van het automatisch advies bij het toekennen, ter ondersteuning van dossierbehandelaars
• Het werken met cliëntenprofielen voor het versneld toekennen van leefloon
• De inzetbaarheid van het fasttrack-principe naar analogie met Stad Gent
• De verdere optimalisatie en integratie van zoveel mogelijk datastromen (o.a. KSZ)
• De bouw van een frontoffice-toepassing voor het aanvragen van leefloon
• De koppeling en het doorstromen van informatie naar en uit OCMW-software 

In 2022 werd gefocust op de eerste twee deelaspecten.

Profielenonderzoek 

Een belangrijk onderdeel van het sociaal onderzoek dat voorafgaat aan de toekenning of de weigering van een leefloonaanvraag is de consultatie van de data door de maatschappelijk werker in de Kruispuntbank Sociale Zekerheid (KSZ). Informatie over domicilie, gezinssamenstelling, verblijfsrecht, tewerkstellingsstatus, ontvangen van werkloosheidsuitkering, eigendom, enz. zijn door de maatschappelijk werker in te kijken. In de praktijk vragen sommige maatschappelijk werkers toch nog extra bewijsstukken op of hanteren ze de KSZ-stroom eerder als controle op de gegevens die de cliënt aanlevert, dan als directe bron van informatie. In een academisch onderzoek bij de OCMW’s van 12 centrumsteden, werd door twee onderzoekers van de KULeuven geprobeerd om meer uit de KSZ-informatie te halen dan momenteel gebeurt. 

De onderzoekers ontwikkelden een algoritme dat op basis van de beschikbare data in de KSZ onmiddellijk een advies kan geven, met twee mogelijkheden. 

• Een eerste mogelijk advies is een advies “toekenning”: dit kan onmiddellijk en met grote validiteit (>90%) gesteld worden voor een aanzienlijk aandeel van de aanvragen (1/3 van de dossiers).
• Een tweede mogelijke advies is een advies “verder sociaal onderzoek” (2/3 van de dossiers). 

Vanaf november 2021 onderwierpen de onderzoekers deze theorie aan een praktijktoets bij de OCMW’s. Voor 10 willekeurig gekozen dossiers per OCMW wordt de uitkomst van het algoritme vergeleken met de conclusie van de maatschappelijk werker. Zo proberen de onderzoekers te komen tot “profielen” waarvoor met hoge mate van zekerheid het algoritme kan vertrouwd worden. Het eindrapport bij het onderzoek van de KU Leuven vind je hier:

Regelset 

Voortbouwend op de conclusies van het profielenonderzoek leefloon wil Stad Gent samen met 9 andere centrumsteden en 2 kleinere besturen werken aan het automatiseren van de ontwikkelde regelset leefloon. 

Met het innovatieve project ’Automatisch Advies Leefloon’ willen de deelnemers het reeds bestaande (papieren) concept van het algoritme digitaal uitwerken tot een prototype, door de relevante parameters te vertalen tot machine leesbare regels die in de KSZ-data afgetoetst worden voor een aanvrager. 

Met dit prototype zal een maatschappelijk werker een rijksregisternummer van een cliënt kunnen ingeven in de tool. Het ‘Automatisch Advies leefloon’ zal de KSZ-gegevens van de cliënt in een digitale omgeving aftoetsen aan de regels en de maatschappelijk werker een onmiddellijk automatisch advies doorgeven. 

Gebaseerd op de inzichten uit het profielenonderzoek kan dan besloten worden op basis van het automatisch advies over te gaan tot uitkering van het leefloon of verder onderzoek op te starten. De stad Gent diende als trekker in het kader van de eerste projectoproep – Gemeente zonder Gemeentehuis een projectvoorstel in voor de ontwikkeling van deze regelset. 

Op 4 februari 2022 besliste de Vlaamse regering de gevraagde subsidie aan het project toe te kennen en werd het project opgestart. De officiële startvergadering met ABB ging door op 22 maart. 

In de werkgroep automatische rechtentoekenning werd besloten samen met een aantal inhoudelijke experts in een afzonderlijke technische werkgroep verder te werken aan een set van duidelijke criteria voor het afleveren van een advies leefloon. Deze set van criteria vormt de basis voor het ontwikkelen van het algoritme waaruit het automatisch advies leefloon volgt. Deze technische werkgroep kwam samen op 16 maart, 29 april, 24 juni, 12 augustus. De definitieve versie van deze set met criteria werd overgemaakt aan digitaal Vlaanderen op 21 oktober. Digitaal Vlaanderen kan vanaf 2 januari 2023 aan de slag met de bouw van de softwarecode. 

Tegelijk werd in de technische werkgroep aandacht besteed aan hoe het inzetten van verschillende gegevensbronnen voor het afleveren van het automatisch advies conform de regels van GDPR kan verlopen. Om daar meer duidelijkheid in te scheppen werd een overleg gehouden met POD MI en KSZ op 14 juni. Initieel werd afgesproken samen te werken aan de opmaak van een algemene machtiging die wordt voorgelegd op de beraadslaging van het informatieveiligheidscomité van december. Op 17 november werd opnieuw overlegd met KSZ. Daar werd meegedeeld dat een algemene machtiging in dit geval niet nodig is. Er dient enkel een verwerkersovereenkomst afgesloten te worden tussen elke individuele stad en Digitaal Vlaanderen. Belangrijke voorwaarde is wel dat, conform de wetgeving, enkel informatiestromen van KSZ kunnen aangewend worden. In overleg met Digitaal Vlaanderen wordt daarvoor een model uitgewerkt: deze modelverwerkersovereenkomst zal samengesteld worden op basis van het model dat wordt gebruikt door Digitaal Vlaanderen en de eerder in dezelfde context (toegang KSZ) afgesloten verwerkersovereenkomsten met CIPAL en CEVI. 

De projectfiche van het Gemeente zonder Gemeentehuis-project Automatisch advies leefloon vind je hier(opent nieuw venster).

Actuele loonfiches via SOLID 

Voortbouwend op het idee van het verder automatiseren van het leefloon willen de OCMW's van een aantal lokale besturen aan werkenden die een leefloon aanvragen én krijgen, een digitale manier aanbieden om hun actuele loongegevens aan de maatschappelijk werker te bezorgen. Werkenden met een leefloon krijgen hierdoor de mogelijkheid om hun actuele loongegevens via een digitale, persoonlijke kluis te beheren en van daaruit toestemming te verlenen aan de maatschappelijk werker. Concreet zal een cliënt in de omgeving van MijnBurgerprofiel een datakluis kunnen aanmaken waar de loonfiches vanuit de sociale secretariaten worden opgeladen. De cliënt geeft vervolgens zijn/haar akkoord (consent) en verleent op die manier de toegang aan de OCMW-medewerker. Deze krijgt de loonfiches als data binnen in de eigen OCMW-applicatie en kan vervolgens het juiste (aanvullend) leefloonbedrag berekenen. Ook bij de maandelijkse berekening/uitbetaling krijgt de maatschappelijk werker bericht vanuit Digitaal Vlaanderen (via een MAGDA-service) wanneer nieuwe loonfiches beschikbaar zijn en het nieuwe leefloonbedrag berekend kan worden. 

Via de werkgroep automatische rechtenverkenner lanceerde stad Gent een oproep aan andere geïnteresseerde steden om samen het dossier in te dienen. Samen met 7 andere besturen diende Stad Gent in het kader van Gemeente zonder Gemeentehuis, oproep 7, het projectvoorstel voor het thematisch project “Actuele Loonfiches via SOLID” in. 

Op de ministerraad van 16 december 2022 werd besloten de gevraagde subsidie aan het project toe te kennen. De startdatum van het project voorzien we midden februari (einddatum maart 2025). 

De projectfiche van het Gemeente zonder Gemeentehuis-project Actuele loonfiches via SOLID vind je hier(opent nieuw venster).