Smart Cities
Hier vind je de verschillende onderdelen van het Speerpuntenprogramma en een toelichting hierbij. Onderaan deze pagina vind je bovendien meer over Smart Flanders.
Onderwerpen waarrond we werken
In een smart city staat niet de technologie centraal, maar de vraagstukken waar een stad voor staat. Maatschappelijke uitdagingen en beleidskeuzes vormen het vertrekpunt: welke problemen moeten we oplossen om een leefbare, duurzame en inclusieve stad te bouwen? Pas daarna volgt de keuze voor technologie als hefboom.
Die benadering vraagt een holistische en participatieve aanpak. Smart city‑projecten vertrekken vanuit de noden van alle betrokken stakeholders - inwoners, bedrijven, kennisinstellingen en overheid - en reiken veel verder dan de optimalisatie van interne processen. Het gaat om het gezamenlijk vormgeven van de stad van de toekomst, waarbij co-creatie een essentiële bouwsteen is. Technologie faciliteert, maar het beleid bepaalt richting en prioriteiten.
Een slimme stad ontstaat bovendien alleen wanneer beleidsdomeinen, infrastructuren en data met elkaar verbonden worden. Dat vraagt om een systemische aanpak, voorbij de verkokering en versnippering die stedelijke organisaties vaak nog kenmerken. Door nieuwe ICT‑toepassingen te combineren met kwalitatieve, open en soms real‑time beschikbare data kan een stad haar sociale, economische en ecologische uitdagingen samenhangend aanpakken. Smart cities zijn zo geen technologisch verhaal, maar een toekomstvisie waarin technologie wordt ingezet om het leven in de stad beter te maken - op basis van bewuste keuzes, brede samenwerking en een duidelijke maatschappelijke ambitie.
Speerpuntenprogramma
Binnen de Smart Cities‑werking zetten de centrumsteden sinds enkele jaren sterk in op gezamenlijke innovatie rond stedelijke uitdagingen. Wat begon als een brede verkenning, geïnspireerd door de Nederlandse Smart City Strategie en Agenda Stad, groeide uit tot een programmatische aanpak met duidelijke speerpunten. Via uitgebreide bevragingen en rondvragen werd gezocht naar thema’s die voor alle steden relevant zijn. Dat leidde eerst tot een gedeelde focus op rechtentoekenning en vervolgens tot bijkomende thema’s zoals e‑inclusie, mobiliteit, water en lokale energieproductie.
In de daaropvolgende jaren evolueerde de werking van verkenning naar uitvoering en verdieping. Binnen elk thema werd gezocht naar maatschappelijke uitdagingen waarin steden zich herkennen, onder meer via de zogeheten snuffelrondes. De City Deal E-inclusion by Design kreeg vorm en groeide uit tot een ambitieus traject rond digitale inclusie. Tegelijk werden instrumenten ontwikkeld zoals de rechtenverkenner en algoritmes voor automatische rechtentoekenning, telkens in nauwe samenwerking met de steden.
Meerdere thema’s leverden intussen concrete resultaten op: een digitale en fysieke toolbox e‑inclusie, een mobiele escapegame, een train‑the‑trainer‑module en een eerste simulatietool voor energiedelen in appartementen. Andere projecten bevonden zich in test- of onderzoeksfase en werden verder aangescherpt op basis van stedelijke input. De meest recente fase focust op continuering en brede verspreiding van deze inzichten. Het Kenniscentrum werkt actief aan het delen van tools, methodieken en onderzoeksresultaten, stimuleert het gebruik van de rechtenverkenner en ondersteunt steden via kennisdeling en projectopvolging binnen alle speerpunten. Zo ontwikkelde het speerpuntenprogramma zich tot een rijk ecosysteem van samenwerking, innovatie en kennisopbouw waarin steden samen stappen zetten richting een slimme, inclusieve en duurzame stedelijke toekomst.
Smart Flanders
Hier vind je de verschillende werksporen binnen Smart Flanders en een toelichting bij de werking.
Het Smart Flanders‑programma bouwt voort op de dynamiek die ontstond in het oorspronkelijke Smart Flanders‑initiatief. Met steun van het Agentschap Binnenlands Bestuur werd de werking verbreed tot een programma met drie complementaire pijlers:
- het ondersteunen van stedelijke innovaties via gezamenlijke projecten met Vlaamse entiteiten
- het actief delen van opgebouwde kennis zodat steden niet telkens opnieuw moeten beginnen
- een maandelijks zandloperoverleg waarin centrumsteden en Vlaamse administraties elkaar rechtstreeks ontmoeten
Binnen dit kader wordt gewerkt met jaarthema’s die focussen op gedeelde uitdagingen. Eerdere verkenningen rond Datapedia, de Zon‑zoneringskaart en het voorspellen van verkeersstromen in City Flows werden in de daaropvolgende jaren verder verdiept en verrijkt. Steden en Vlaamse partners werkten daarbij samen aan een gemeenschappelijke kennisbasis, methodieken en datastandaarden die inzetbaar zijn over beleidsdomeinen heen. Gaandeweg professionaliseerde het programma tot een reeks thematische deelprogramma’s, te beginnen met Lokaal datagedreven mobiliteitsbeleid. Dat bundelt stedelijke en Vlaamse initiatieven die zich richten op de integratie van mobiliteitsdata, beleidssturing en technische architecturen zoals VLOCA. Het doel is lokale besturen te versterken in hun capaciteit om zinvol gebruik te maken van data en technologie binnen hun mobiliteitsvisie. Daarnaast werd een tweede traject opgestart rond datagedreven klimaatbeleid, waarin steden en Vlaamse partners samen werkten aan concrete projectvoorstellen voor de vergroening en verduurzaming van stedelijke omgevingen. Deze voorstellen toonden de meerwaarde van samenwerking tussen niveaus én van een gedeelde technische en organisatorische basis.
Vanaf 2026 valt de personele en financiële ondersteuning vanuit de Vlaamse overheid weg. Daardoor moet voor de toekomstige implementatie van de lopende projectvoorstellen een nieuwe organisatorische invulling worden gezocht. De opgebouwde kennis, het netwerk en de gedeelde aanpak blijven echter een stevig fundament waarop centrumsteden verder kunnen bouwen binnen hun eigen digitale en datagedreven transities.